ترانزیت خارجی

ترانزیت خارجی؛ رازهای پنهان مسیرهایی که اقتصاد را شکل می‌دهند!

مقدمه

ترانزیت خارجی یکی از مهم‌ترین ارکان تجارت بین‌المللی است که با عبور کالا از مرزهای چند کشور، نقشی حیاتی در چرخه اقتصاد جهانی ایفا می‌کند. اما واقعاً ترانزیت خارجی چیست؟ چرا این مسیر برای برخی کشورها، به‌ویژه ایران، تا این اندازه استراتژیک محسوب می‌شود؟

ترانزیت خارجی چیست؟

ترانزیت خارجی به فرآیند عبور کالا از یک کشور ثالث به مقصد نهایی در کشور دیگر گفته می‌شود. به زبان ساده‌تر، اگر کالایی از کشور A به کشور C برود ولی از کشور B عبور کند، این فرایند، ترانزیت خارجی نام دارد. این عمل معمولاً تحت نظارت گمرک‌ها، با رعایت قوانین بین‌المللی و اسناد ترانزیتی انجام می‌شود.

اهمیت ترانزیت خارجی در تجارت بین‌الملل

ترانزیت خارجی نه تنها باعث تسهیل تجارت می‌شود، بلکه می‌تواند:

• درآمد ارزی برای کشور ترانزیت‌کننده ایجاد کند

• توسعه زیرساخت‌های حمل‌ و نقل را سرعت دهد

• جایگاه ژئوپلیتیک کشورها را تقویت کند

• رقابت‌پذیری شرکت‌های حمل‌ونقل را افزایش دهد

در مورد ایران، قرارگیری در مسیر کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطب‌های ترانزیتی منطقه را فراهم کرده است.

انواع ترانزیت خارجی

ترانزیت خارجی زمینی

از طریق جاده یا ریلی بین کشورهای مختلف انجام می‌شود.

ترانزیت خارجی دریایی

کالا از بنادر یک کشور وارد و به کشور دیگری صادر می‌شود.

ترانزیت هوایی

کالا از فرودگاهی وارد و از فرودگاه دیگر به کشور مقصد ارسال می‌شود.

ترانزیت مرکب

ترکیبی از دو یا چند روش بالا (مثلاً ورود از دریا و خروج از مرز زمینی)

قوانین ترانزیت خارجی در ایران

در ایران، ترانزیت خارجی تحت نظارت گمرک جمهوری اسلامی ایران و بر اساس قوانین خاصی انجام می‌شود که برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• وجود مجوز حمل از مبدأ تا مقصد

• ضمانت‌نامه برای عبور کالا

• ثبت اظهارنامه ترانزیتی

• رعایت مسیر مشخص‌شده توسط گمرک

همچنین طبق ماده ۳۷ قانون امور گمرکی، هرگونه تخلف در مسیر ترانزیت، ممکن است منجر به توقیف کالا و پرداخت جریمه شود.

هزینه ترانزیت خارجی

هزینه‌های ترانزیت خارجی شامل موارد متعددی می‌شود که عبارتند از:

• عوارض گمرکی

• هزینه‌های بارگیری و تخلیه

• هزینه حمل‌ونقل بین‌المللی (جاده‌ای، ریلی، دریایی یا هوایی)

• هزینه بیمه بار

• هزینه ترخیص کالا از گمرک

نکته مهم اینکه این هزینه‌ها در هر کشور بسته به سیاست‌های اقتصادی، زیرساخت‌ها و میزان رقابت در بازار حمل‌ونقل متفاوت است.

عوامل موثر بر موفقیت ترانزیت خارجی

برای موفقیت در ترانزیت خارجی، باید عوامل زیر به‌دقت مدیریت شوند:

• انتخاب مسیر بهینه و کم‌هزینه

• همکاری با شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی معتبر

• برنامه‌ریزی دقیق زمانی برای جلوگیری از تأخیر

• توجه به شرایط سیاسی و اقتصادی کشورهای مسیر

• امنیت جاده‌ها و مسیرهای ترانزیتی

چالش‌های ترانزیت خارجی

ترانزیت خارجی در کنار فرصت‌ها، چالش‌هایی نیز به همراه دارد:

• تحریم‌های اقتصادی و سیاسی

• بروکراسی پیچیده گمرکی

• ناامنی در برخی مسیرهای بین‌المللی

• نبود هماهنگی بین نهادهای حمل‌ونقل

• مشکلات مربوط به استانداردسازی کانتینرها و بارگیری

آینده ترانزیت خارجی در ایران

با توجه به پروژه‌های بزرگی مانند کریدور شمال-جنوب، توسعه راه‌آهن چابهار-زاهدان، و پیوستن ایران به اتحادیه اقتصادی اوراسیا، چشم‌انداز ترانزیت خارجی در ایران بسیار روشن است. اگر چالش‌های زیرساختی، حقوقی و سیاسی برطرف شوند، ایران می‌تواند به یکی از مهم‌ترین مراکز ترانزیت خارجی در منطقه تبدیل شود.

ترانزیت خارجی

ترانزیت خارجى شامل کالاى خارجى می شود که به ‌منظور عبور از خاک ايران از يک نقطه مرزى کشور وارد و از نقطه مرزى ديگر خارج شود.

کالائى که تحت عنوان ترانزيت خارجی از کشور عبور مى‌کند جزء واردات و صادرات قطعى محسوب نمی شود و از پرداخت سود بازرگانى و حقوق گمرکى و عوارض معاف هستند ليکن مشمول پرداخت هزينه‌هاى گمرکى مى‌باشد .

هرگونه کالایى که ورود قطعى آن به کشور مجاز باشد مى‌توان به‌عنوان ترانزيت با رعايت مقررات مربوط حمل نمود ولى ترانزيت کالائى که ورود قطعى آن به کشور طبق قوانين مخصوص ممنوع مى‌باشد منوط به اجازه مخصوص دولت در هر مورد است.

تشريفات ترانزيت بايد در گمرک‌خانه‌هائى صورت گيرد که براى ترانزيت مجاز باشد همچنین گمرک ايران مى‌تواند براى کالائى که ورود و خروج آن به کشور طبق مقررات عمومى صادرات و واردات و گمرک غير مجاز و يا مشروط مى‌باشد اجازه صدور پروانه ترانزيت بدهد.

 

• مراحل ترانزیت خارجی

•  

کالاهای ترانزیت خارجی یا بین المللی، پس از انجام تشریفات گمرکی در گمرک ورودی به طور مستقیم به گمرک خروجی حمل می‌شود. در گمرک ورودی (مجاز به عملیات ترانزیت)، صاحب کالا و یا شرکت حمل کننده به نمایندگی از سوی صاحب کالا اظهارنامه ترانزیت را در دو نسخه تنظیم می‌کند.

پس از آن محموله وارده به همراه وسیله حمل مربوطه در صورتی که وسیله حمل دارای جواز بین‌المللی معتبر باشد به عنوان ترانزیت خارجی به گمرک اظهار کرده و اسنادی که جهت کنترل‌های گمرکی لازم است به ضمیمه اظهارنامه ارائه می‌کند.

 

• نکات مهم در ترانزیت خارجی

 

1. در مواردی که عبور خارجی کالا منوط به اخذ مجوز می‌باشد، ارائه مجوز به هنگام اظهار، جهت عبور خارجی ضروری است
2. گاهی مانیفست محمولات عبوری خارجی که با لنج یا دوبه وارد می‌شوند، به جای بارنامه پذیرفته می‌شود.
3. کامیون‌های حامل کالای دارنده کارنه  تیر، سی. ام. آر بدون نیاز به تنظیم اظهارنامه و سپردن وجه‌الضمان عبور داده می‌شود.
4. در مورد کالاهایی که با وسیله انتخابی گمرک با به وسیله پست دولتی یا شرکت‌های حمل و نقل دولتی تا مرز خروجی حمل می‌شوند، گمرک می‌تواند به جای تمام یا قسمتی از وجه‌الضمان، ضمانت نامه کتبی معتبر قبول کند.
5. مدت اعتبارى که براى حمل کالاى ترانزيتى از گمرک ورودى تا گمرک خروجى لازم است با توجه به مسافت و چگونگى راه و فصول سال و نوع وسايط نقليه و کيفيات ديگر از طرف گمرک ورودى تعيين و در پرواز ترانزيت قيد می شود.
6. مهلت تعیین شده در پروانه‌های عبور خارجی از زمان خروج کالا از درب خروج اماکن و محوطه های گمرکی محاسبه می گردد.

 

هرگاه کالاى ترانزيت تا پايان مدت اعتبار پروانه از مرز کشور جزء به علت قوه قهريه (فورس ماژور) خارج نشود کالاى مصرف شده در کشور محسوب و وجه‌الضمان دريافتى به شرح زير واريز مى‌شود:

• در مورد کالاى مجاز حقوق گمرکى و سود بازرگانى و عوارض با صدور پروانه گمرکى به درآمد مربوط منظور مى‌گردد.
• در مورد کالاى غير مجاز و مجاز مشروط صورت مجلس کشف قاچاق تنظيم و مجموع وجه‌الضمان به‌عنوان ارزش کالا و جريمه متعلق ضبط و تماماً به درآمد قطعى دولت منظور مى‌شود.
•  

کلیه کالاهای ترانزیت خارجی که توسط شرکت‌های سهامی حمل و نقل بین المللی ایرانی دارای مجوز فعالیت از وزارت راه و ترابری حمل می گردند اما از نظر استفاده کند و از نظر سپردن وجه الضمان در حکم کالای مجاز تلقی شده و تضمین بانکی و یا ضمانت نامه های تضامنی بانکی شرکتهای حمل و نقل بین المللی و یا بیمه نامه های معتبر به جای وجه الضمان ترانزیت پذیرفته میشود.

کانتینرهای حامل کالا به عنوان محفظه طلقی و از پرداخت سود و عوارض گمرکی معاف بوده و گمرک صرفاً به ثبت آمار و ورود و خروج آنها اقدام مینماید.

 

کانتینرهایی که با پلمپ اولیه وارد می گردد بدون نیاز به ارزیابی محتویات توسط سرویس ارزیابی و در خروج از گمرک فقط با مطابقت اسناد و اظهارنامه با الصاق پلمپ اضافی گمرک با صدور پروانه ترانزیت می گردند.

 

گمرک جمهوری اسلامی ایران و اتاق بازرگانی صنایع و معادن ایران می بایست موجبات ترانزیت کالاهای تحت پوشش کارنه تیر را در کلیه مبادی ورودی و خروجی گمرکات داخلی را فراهم نمایند.

 

سازمان حمل و نقل و پایانه ها با توجه به موقعیت زمانی و مکانی، مسیر مشخصی را با هماهنگی وزارت کشور جهت ترانزیت جاده‌ای تعیین و نیروی انتظامی موظف است کنترل های لازم را به عمل آورد.

 

حمل و نقل کالای عبور از قلمرو گمرک جمهوری اسلامی ایران منحصر به یک وسیله خاص نبوده و حمل آنها با وسایل نقلیه گوناگون از کشتی، کامیون، قطار، هواپیما، لوله و یا ترکیبی از آنها (حمل مرکب) تحت ضوابط این آئین‌نامه مجاز می باشد. فهرست کالاهای ممنوعه توسط شورای عالی امنیت کشور تهیه می گردد و به تصویب هیئت وزیران میرسد.

 

کالای عبوری خارجی می‌توانند به طرق زیر از قلمرو کشور عبور داده شود :

 

• عبور مستقیم از قلمرو جمهوری اسلامی ایران به خارج از کشور
• حمل ترکیبی از قلمرو جمهوری اسلامی ایران به خارج از کشور
• نگهداری در مناطق حراست شده و یا اماکن گمرکی و ترتیب حمل تدریجی و کلی آنها به خارج از کشور

 

کانتینرهای حامل کالای عبوری خارجی به عنوان ظرف کالا محسوب و نیاز به اظهار جداگانه ندارد ولی شرکت‌های حمل و نقل بین‌المللی می‌تواند در بدو ورود به منظور تسهیل گردش این کانتینرها (ورود و خروج مکرر) برای کانتینر درخواست صدور پروانه ورود موقت بنمایند و گمرک مکلف به پذیرش آن می باشد.

 

شركت حمل و نقل بين المللي نوارا  ترابر آسیا با داشتن شعب و نمایندگی های متعدد با هزینه و قیمت پایین و رقابتی در کمترین زمان ممکن قادر به ارائه خدمات حمل ، باربری و ارسال کالا و بار تجار و مشتقات نفتی محترم  از طریق حمل و نقل دریایی ، ریلی ، هوایی ، زمینی و جاده ای  بوسیله کامیون ، تریلی ، ترانزیت ، کامیون چادری ، واگن ، کانتینر  های معمولی و یخچالی ،تانکر، پست هوایی و پست زمینی خرده بار و گروپاژ از/به کشورهای  عراق ، اذربایجان ، ترکیه ، ارمنستان ، افغانستان ، پاکستان ،روسیه ، تاجیکستان ، ترکمنستان ، قزاقستان ، قرقیزستان و شهرهای بغداد ، موصل ، بصره ، کربلا ، نجف ، نصیریه ، کردستان عراق ، پنجوین ، سلیمانیه ، کرکوک ، اربیل ، دهوک ، زاخو ، باکو ، گنجه ، سومقایت ، خیردالان ، شیروان ، نخجوان ، لنکران ، استانبول ، مرسین ، بورسا، آنتالیا ، ارزروم ، آدانا ، دنیزلی ، ارزروم ، دنیزلی ، اسکندرون ، دیاربکر ، یوزگات ، آدانا ، آنتالیا ، آنکارا ، ارزروم، ازمیر ، ایروان ، گیومری ، اِچمیادزین ، وانادزور ، کابل ، هرات ، قندهار ، مزار شریف ، کندوز ، جلال آباد ، پیشاور ، راولپندی ، لاهور ، اسلام آباد ، کراچی ، کویته ، مسکو ، سن پترزبورگ ، کراسنادار ، قازان ، اوفا ، سامارا ، کان بادام ، دوشنبه ، باختر ، خجند ، کولاب ، عشق آباد ، ترکمن آباد ،ترکمن باشی ، ماری ، داش آغور ، آلماتی ، نور سلطان ، آق مولا ، آق تپه ، آتیراو ، بیشکک ، جلال آباد ، ناری ، تراز ، بادکند ، هامبورگ، بارسلونا، وین ، رم، ژنوا ، لندن ، سن پترزبورگ ، برلین ، مادرید ، کیف،  مینسک ، بخارست ،ب وداپست ، ورشو ، میلان ، پراگ ، تفلیس ، اودسا و….از/ به بنادر/ بندر شهید رجایی ، باهنر ، خارک ، لنگه ، قشم ، کیش ، نوشهر ، امیراباد ، انزلی ،خرمشهر ، امام خمینی ، آبادان ، چابهار ، عسلویه و بوشهر از / به گمرکات و بازارچه های مرزی زمینی تمرچین و حاجی عمران ،کیله و سردشت ، سیرانبند بانه  ، سیف سقز ، باشماق مریوان ، خسروی ، پرویزخان (قصرشیرین) ، شوشمی پاوه ، شیخ صالح ثلاث باباجانی ، بهرام آباد مهران ، مهران ، شلمچه ، چزابه ، بازرگان ، سرو ، رازی خوی ، پلدشت ، بیله سوار ، آستارا ، جلفا ، میرجاوه ، پیشین و ریمدان ، اینچه برون ، دوغارون ، سرخس ، لطف آباد و باجگیران و میلک می باشد.

 

نتیجه‌گیری

ترانزیت خارجی، یک مفهوم ساده نیست بلکه سیستم پیچیده‌ای است که به زیرساخت، قوانین، سیاست، و مدیریت حرفه‌ای نیاز دارد. کشورهای موفق در این حوزه، نه تنها از مزایای اقتصادی مستقیم بهره‌مند می‌شوند، بلکه قدرت ژئوپلیتیک خود را نیز افزایش می‌دهند. ایران با موقعیت استراتژیک خود، فرصت بزرگی در این زمینه دارد که با برنامه‌ریزی هوشمندانه می‌تواند آن را به یک مزیت رقابتی پایدار تبدیل کند.